SG (Specific Gravity) – kompletny przewodnik

Czym jest, jak czytać OG/FG, jak liczyć ABV i dlaczego to najważniejsze narzędzie kontroli procesu fermentacji

Kontrola fermentacji to fundament świadomego przygotowywania napojów takich jak piwo, cydr jabłkowy, miód pitny trójniak, miód pitny dwójniak, sake czy nawet kombucha.

Niezależnie od tego, czy jesteś początkującym, czy doświadczonym piwowarem, pomiar SG (Specific Gravity) pozwala przejść od domysłów do danych.

Ten artykuł wyjaśnia:

• czym jest SG,
• jak rozumieć OG i FG,
• jak liczyć ABV,
• jak temperatura i CO₂ wpływają na pomiar,
• oraz dlaczego to najważniejsze narzędzie kontroli procesu fermentacji alkoholowej.

---

Czym jest SG?

SG (Specific Gravity) to gęstość względna cieczy względem wody.

• Woda (20°C) = 1.000
• Roztwór cukru = >1.000
• W trakcie fermentacji SG spada

SG informuje o ilości substancji rozpuszczonych w cieczy — głównie cukrów przed fermentacją oraz mieszaniny cukrów i alkoholu w trakcie i po fermentacji.

W praktyce: im wyższe SG na początku, tym większy potencjał powstania alkoholu.

---

Co zachodzi podczas fermentacji glukozy?

Podstawą procesu jest fermentacja glukozy, czyli przekształcanie cukru przez drożdże.

Uproszczona reakcja chemiczna:$$C_6{H}_{12}{O}_6\to 2C_2{H}_{5}OH+2C{O}_2$$C6​H12​O6​→2C2​H5​OH+2CO2​

Z jednego mola glukozy powstaje w przybliżeniu:

• ~51% masy alkoholu
• ~49% masy CO₂

To klucz do zrozumienia spadku SG.

Co się dzieje w cieczy?

1. Znika ciężki składnik (cukier).
2. Powstaje lżejszy składnik (alkohol).
3. CO₂ w dużej części opuszcza roztwór.

Efekt: gęstość systematycznie spada.

To dotyczy każdej fermentacji alkoholowej — czy przygotowujesz piwo pilsner, porter bałtycki, ciemne piwa, piwo pszeniczne, czy domowy cydr przepis.

---

OG, SG, FG – jak to czytać?

• SG – skala pomiaru
• OG (Original Gravity) – gęstość przed fermentacją
• FG (Final Gravity) – gęstość po fermentacji

Przykład:

OG: 1.050
FG: 1.010

Interpretacja:

• Nastaw był zasobny w cukier,
• Drożdże piwne przefermentowały większość cukrów,
• Pozostał niski poziom cukru resztkowego.

Im większa różnica między OG i FG, tym wyższy potencjalny poziom alkoholu.

---

Jak liczyć ABV?

Najczęściej stosowany wzór:$$ABV=(OG-FG)\times 131.25$$ABV=(OG−FG)×131.25

Przykład:

OG = 1.050
FG = 1.010$$(1.050-1.010)\times 131.25=5.25\mathrm{\%}$$(1.050−1.010)×131.25=5.25%

To wystarczająco dokładny sposób dla fermentacji domowej — zarówno gdy używasz zestawu do warzenia piwa, jak i gdy prowadzisz bardziej zaawansowany domowy „mikro browar”.

---

Co służy do pomiaru SG?

Hydrometr (spławikowy)

Najbardziej klasyczne i referencyjne narzędzie.

✔ dokładny
✔ tani
✔ nie wymaga korekt po fermentacji

Wymaga próbki ok. 100–250 ml.

---

Refraktometr

Mierzy w °Brix (załamanie światła).

✔ wygodny przed fermentacją
⚠ wymaga korekty po rozpoczęciu fermentacji (alkohol zaburza odczyt)

---

Elektroniczne hydrometry

Pływające czujniki monitorujące fermentację w czasie rzeczywistym.
Stosowane coraz częściej w nowoczesnym domowym sprzęcie fermentacyjnym.

---

Wpływ temperatury na odczyt SG

Hydrometr jest kalibrowany najczęściej na 20°C.

Jeśli mierzysz w innej temperaturze:

• cieplejsza próbka → zaniżony odczyt
• chłodniejsza próbka → zawyżony odczyt

Orientacyjne korekty (hydrometr 20°C)

Temperatura	Korekta
10°C	-0.001
20°C	0
25°C	+0.001
30°C	+0.002
35°C	+0.003

Najlepsza praktyka: mierzyć w temperaturze zbliżonej do 20°C.

---

Wpływ nagazowania (CO₂) na pomiar

Rozpuszczony CO₂ może zafałszować wynik.

Dlaczego?

1. Pęcherzyki przyklejają się do hydrometru.
2. Zwiększają wyporność.
3. Odczyt zostaje zawyżony.

Bez odgazowania FG może być wyższe o 0.001–0.003.

Jak poprawnie mierzyć?

✔ Odgazować próbkę (mieszanie / przelanie).
✔ Zakręcić hydrometrem w cylindrze.
✔ Mierzyć w temperaturze pokojowej.

To szczególnie istotne przy fermentacji pod ciśnieniem.

---

Zasada dwóch kolejnych pomiarów

Fermentację uznaje się za zakończoną, gdy:

• wykonasz dwa pomiary w odstępie 24–48 godzin,
• oba wskazują identyczne SG.

To najpewniejszy sposób potwierdzenia zakończenia fermentacji — niezależnie czy chodzi o piwo bezalkoholowe, klasyczny pilsner, piwo grodziskie, czy eksperymentalne piwa kraftowe.

---

Czy SG mówi o słodkości?

SG mierzy ilość rozpuszczonych substancji (głównie cukrów),
ale nie mierzy bezpośrednio odczuwanej słodkości.

Na smak wpływają również:

• poziom alkoholu,
• kwasowość,
• goryczka,
• temperatura podania (np. w kuflu do piwa z nalewaka do piwa).

Dwa napoje z FG 1.010 mogą smakować inaczej.

SG informuje o cukrze resztkowym,
ale nie jest jednoznacznym wskaźnikiem sensorycznej słodkości.

---

Dlaczego SG to fundament kontroli fermentacji?

Pomiar SG pozwala:

✔ określić potencjalny poziom alkoholu
✔ monitorować tempo fermentacji
✔ wykryć zatrzymanie procesu
✔ potwierdzić jego zakończenie
✔ zapewnić powtarzalność

Bez SG fermentacja to przypuszczenia.
Z SG – to proces oparty na danych.

---

Podsumowanie

SG to najprostsze i najbardziej obiektywne narzędzie kontroli fermentacji alkoholowej.

Aby pomiar był wiarygodny:

• uwzględnij temperaturę,
• odgazuj próbkę,
• wykonaj dwa kolejne pomiary,
• licz ABV na podstawie różnicy OG i FG.

Niezależnie czy interesuje Cię jak zrobić miód pitny, przygotować cydr, czy uwarzyć własne piwo porter, zrozumienie SG to pierwszy krok do świadomego prowadzenia fermentacji.

Jak czytać hydrometr spławikowy?

Praktyczny przewodnik krok po kroku (SG / OG / FG)

Hydrometr spławikowy to najprostsze i najbardziej wiarygodne narzędzie do pomiaru gęstości podczas fermentacji alkoholowej – niezależnie czy przygotowujesz piwo, cydr jabłkowy, czy sprawdzasz postęp fermentacji w nastawie typu miód pitny przepis.

Poniżej dokładnie wyjaśniam, jak wykonać poprawny odczyt.

Przygotuj próbkę

• Pobierz próbkę do cylindra pomiarowego (najlepiej ok. 150–250 ml).
• Temperatura próbki powinna być zbliżona do kalibracyjnej hydrometru (najczęściej 20°C).
• Jeśli próbka jest nagazowana (po fermentacji) – odgazuj ją przez mieszanie lub przelanie między naczyniami.

Dlaczego to ważne?
CO₂ przykleja się do spławika i zawyża wynik.

Włóż hydrometr i zakręć nim

• Delikatnie włóż hydrometr do cylindra.
• Lekko zakręć nim palcami.

To pozwala:

• oderwać pęcherzyki CO₂,
• ustabilizować pomiar.

Hydrometr musi swobodnie pływać i nie dotykać ścianek.

Odczytaj wynik na poziomie menisku

To najczęstsze źródło błędów.

Ciecz tworzy wokół szkła charakterystyczne wygięcie – menisk.

👉 Odczytu dokonujemy na dolnej krawędzi menisku, nie na górnej.

Jeśli dolna linia menisku przecina skalę przy 1.050 –
oznacza to SG = 1.050.

Sprawdź skalę

Hydrometry mogą mieć różne skale:

• SG (Specific Gravity) – np. 1.028, 1.050, 1.080
• °Brix
• °Plato

W piwowarstwie najczęściej używa się skali SG.

Zastosuj korektę temperatury (jeśli trzeba)

Hydrometry są zwykle kalibrowane na 20°C.

Jeśli mierzysz w innej temperaturze:

Temperatura	Korekta
20°C	0
25°C	+0.001
30°C	+0.002

Jeśli odczytasz 1.050 w 30°C, rzeczywista wartość to około 1.052.

Interpretacja wyniku

Przed fermentacją:

To Twoje OG (Original Gravity).
Informuje, ile cukru jest dostępne dla drożdży piwnych.

Po fermentacji:

To Twoje FG (Final Gravity).
Informuje, ile cukru pozostało.

Różnica OG i FG pozwala obliczyć zawartość alkoholu:$$ABV=(OG-FG)\times 131.25$$

ABV=(OG−FG)×131.25

Najczęstsze błędy przy odczycie

❌ Odczyt na górnej linii menisku
❌ Nieodgazowana próbka
❌ Pomiar gorącej brzeczki
❌ Dotykanie ścianek cylindra
❌ Odczyt w niewłaściwej skali

Dlaczego to takie ważne?

Poprawny odczyt hydrometru pozwala:

✔ kontrolować fermentację glukozy
✔ określić potencjalny poziom alkoholu
✔ sprawdzić, czy fermentacja się zakończyła
✔ uniknąć błędów przy refermentacji
✔ zapewnić powtarzalność w kolejnych nastawach

Bez tego nawet doświadczony piwowar działa „na oko”.