Złoty polski (zł)
  • Złoty polski (zł)
  • Euro (€)
Przepisy

🍺🍎 🍺🍎 GRAF (GRAFF) – piwo z sokiem jabłkowym inspirowane „Mroczną Wieżą” Stephena Kinga.

GRAF Gunslinger's Reserve – piwo jabłkowe GRAFF inspirowane Mroczną Wieżą Stephena Kinga, ilustracja rewolwerowca i tajemniczej wieży

Czy można przygotować prawdziwy napój na podstawie fikcyjnego trunku opisanego w powieści? Co się stanie, jeśli połączymy mocne Pale Ale ze świeżo tłoczonym sokiem jabłkowym i pozwolimy obu składnikom wspólnie fermentować? Czy powstanie piwo, cydr, a może coś zupełnie nowego?

Tym razem nasz eksperyment fermentacyjny jest wyjątkowy. Inspiracji nie szukałem w tradycyjnych recepturach piwowarskich, historycznych zapiskach ani wśród współczesnych piw rzemieślniczych.

Znalazłem ją w literaturze!

A dokładniej w niezwykłym świecie stworzonym przez Stephena Kinga w kultowym cyklu „Mroczna Wieża” (The Dark Tower).

To właśnie tam, pośród pustynnych krajobrazów, zrujnowanych miast, rewolwerowców i tajemniczych stworzeń, pojawia się zagadkowy napój o nazwie GRAF.

Piwo jabłkowe? Mocny cydr? A może jedno i drugie?

King nie pozostawił szczegółowej receptury, ale dał czytelnikom wystarczająco dużo wskazówek, aby rozpalić wyobraźnię miłośników domowej fermentacji.

I właśnie z tego postanowiłem skorzystać!

Przygotowujemy własnego GRAFA, znanego również pod nazwą GRAFF – hybrydę piwa i cydru, która łączy słodowy fundament Pale Ale, naturalny charakter jabłek i niemałą zawartość alkoholu.

Nasz eksperyment nazwałem GRAF – Gunslinger’s Reserve.

Ale nie chcę jedynie odtworzyć napoju z książki. Chcę sprawdzić, czy możemy stworzyć jego własną, współczesną interpretację, wykorzystując możliwości fermentora iGulu, odpowiednio dobrane drożdże, kontrolę temperatury i elektroniczny hydrometr RAPT Pill.

Co najciekawsze, mamy już pierwsze rzeczywiste wyniki fermentacji i degustacji. A te pokazują, że GRAF potrafi zaskoczyć nawet wtedy, gdy receptura została bardzo starannie zaplanowana.


GRAF czy GRAFF – czym właściwie jest piwo z sokiem jabłkowym?

Zacznijmy od wyjaśnienia dwóch nazw, które można spotkać w internecie.

GRAF to nazwa napoju występującego w literackim świecie „Mrocznej Wieży” Stephena Kinga. W oficjalnym słowniku tego uniwersum określono go jako piwo jabłkowe charakterystyczne dla Mid-World, czyli świata Rolanda Deschaina.

Natomiast GRAFF to określenie, które można spotkać wśród miłośników domowego piwowarstwa, zwłaszcza w anglojęzycznych recepturach oraz dyskusjach poświęconych połączeniu piwa i cydru.

Obie nazwy odnoszą się więc do bardzo podobnej koncepcji: napoju otrzymanego dzięki wspólnej fermentacji brzeczki słodowej i soku jabłkowego.

Nie jest to jednak ściśle zdefiniowany styl piwa.

Nie istnieje jedna obowiązująca receptura GRAFFA, określająca dokładny udział jabłek, rodzaj słodów, dopuszczalną goryczkę czy zawartość alkoholu.

Niektórzy przygotowują lekkie, mocno jabłkowe wersje, w których sok stanowi nawet około 80% składników płynnych. Inni wykorzystują większy udział brzeczki piwnej, nadając napojowi bardziej słodowy i treściwy charakter.

Można spotkać zarówno lekkie, orzeźwiające GRAFFY, jak i mocne, wielowymiarowe wersje przeznaczone do spokojnej degustacji.

I właśnie do tej drugiej kategorii ma należeć nasz Gunslinger’s Reserve.

Czym GRAFF różni się od zwykłego cydru?

Klasyczny cydr powstaje przede wszystkim w wyniku fermentacji soku jabłkowego.

W przypadku GRAFFA do soku dodajemy brzeczkę piwną, a więc ekstrakt pochodzący ze słodów zbożowych. W zależności od receptury może ona zawierać również składniki pochodzące z chmielu.

To zmienia niemal wszystko.

Pojawia się słodowy charakter, większa złożoność smaku, potencjalnie inna tekstura, czasem delikatna goryczka i odmienne możliwości kształtowania aromatu.

Cukry pochodzące z jabłek i słodu są wspólnie wykorzystywane przez drożdże.

W ten sposób powstaje napój, który nie jest po prostu gotowym piwem zmieszanym z gotowym cydrem. Jego charakter kształtuje się już podczas fermentacji obu surowców.

To właśnie ta wspólna fermentacja najbardziej mnie zainteresowała.


GRAF w „Mrocznej Wieży” Stephena Kinga – skąd pochodzi inspiracja?

Historia naszego napoju prowadzi do jednego z najbardziej niezwykłych światów literatury fantastycznej.

Stephen King rozpoczął pracę nad „Mroczną Wieżą” w latach siedemdziesiątych. Pierwsza książkowa część cyklu, „Roland”, ukazała się w 1982 roku.

Saga łączy elementy fantasy, westernu, horroru, przygody i science fiction. Jej głównym bohaterem jest Roland Deschain, ostatni rewolwerowiec z Gilead, przemierzający kolejne krainy w poszukiwaniu tajemniczej Mrocznej Wieży.

Świat Rolanda pełen jest zapomnianych zwyczajów, śladów dawnej cywilizacji i przedmiotów, których znaczenie nie zawsze jest oczywiste.

Do takich elementów należy właśnie Graf.

Graf pojawia się w „Ziemiach jałowych”

Jedna z najbardziej charakterystycznych scen związanych z tym napojem znajduje się w trzecim tomie cyklu, „Ziemie jałowe” (The Waste Lands), wydanym w 1991 roku.

Roland wraz ze swoimi towarzyszami dociera do osady River Crossing. Podczas spotkania z mieszkańcami pojawia się tajemniczy napój.

Roland ostrzega młodego Jake’a Chambersa, aby pił ostrożnie. Okazuje się bowiem, że pozornie niewinny trunek może mieć zaskakująco dużą moc.

To właśnie Graf.

King nie podaje dokładnych proporcji składników ani szczegółów fermentacji. Nie dowiadujemy się, jakie słody wykorzystywano, jakie drożdże zadawano ani jaki był rzeczywisty poziom alkoholu.

Pozostaje tajemnica.

A tam, gdzie kończy się literacki opis, zaczyna się przestrzeń do fermentacyjnych eksperymentów.


Od Stephena Kinga do domowego piwowarstwa – historia GRAFFA

Literacka inspiracja z czasem zaczęła żyć własnym życiem.

Wśród amerykańskich piwowarów domowych pojawiły się receptury napoju nazywanego Graf albo Graff. Szczególnie interesujące dyskusje rozwijały się na forum HomebrewTalk, gdzie eksperymentowano z różnymi proporcjami brzeczki i soku jabłkowego.

Temat został również opisany przez American Homebrewers Association w artykule „How to Make Graf: A Cider-Beer Hybrid”.

Zainteresowanie budziło przede wszystkim to, że stosunkowo niewielka zmiana receptury może prowadzić do zupełnie innego rezultatu.

Większa ilość soku jabłkowego daje zwykle charakter bardziej cydrowy. Zwiększenie udziału brzeczki słodowej przesuwa smak w kierunku piwa.

Możemy korzystać z brzeczek jasnych i ciemnych, zmieniać rodzaje chmielu, stosować różne drożdże i decydować o stopniu nagazowania.

Niektórzy dodają przyprawy, inni próbują dojrzewania z drewnem. Jeszcze inni wybierają maksymalnie prostą recepturę, w której najważniejsze pozostają jabłka i słód.

Wszystkie te możliwości pokazują, że GRAFF jest nie tyle zamkniętym stylem, ile interesującą kategorią eksperymentalnych napojów fermentowanych.

Nasza wersja będzie jednak wyraźnie mocniejsza i bardziej słodowa od wielu popularnych receptur.


Gunslinger’s Reserve – jakiego GRAFA postanowiłem przygotować?

Przygotowywaliśmy już w iGulu klasyczne piwa, cydry, miody pitne oraz wiele bardziej egzotycznych napojów fermentowanych.

Szczególnie interesujące były doświadczenia z naszym cydrem ze świeżo tłoczonego soku jabłkowego.

Przekonaliśmy się wtedy, jak skutecznie drożdże mogą wykorzystać naturalne cukry owocowe i jak bardzo wytrawny może być gotowy napój.

Cydr okazał się aromatyczny, świeży i lekki w odbiorze.

Tym razem chciałem jednak czegoś zupełnie innego.

Nie zależało mi na cydrze z symbolicznym dodatkiem słodu. Zamierzałem stworzyć mocny napój słodowo-jabłkowy, w którym oba składniki zachowają swoją tożsamość.

Wyobrażałem sobie aromat dojrzałych jabłek, wyraźną podstawę słodową, subtelne nuty owocowe pochodzące z chmieli i delikatną goryczkę w finiszu.

Do tego pełne ciało, łagodny alkohol i umiarkowane nagazowanie.

Pierwotnym założeniem było około 8–9% ABV.

Jak pokazały późniejsze pomiary, nasz GRAF mógł osiągnąć nawet wyższą moc.


GRAF – receptura piwa z sokiem jabłkowym przygotowanego w iGulu

Podstawą nastawu jest gotowa brzeczka JUMBO Lab Creative Pale Ale FWK, uzupełniona świeżym sokiem jabłkowym, suchym ekstraktem słodowym DME i maltodekstryną.

Zdecydowałem się na następujący skład:

SkładnikIlość
JUMBO Lab Creative Pale Ale FWK3,0 l
Sok jabłkowy ze słodkich jabłek1,0 l
Bardzo jasny ekstrakt słodowy DME175 g
Maltodekstryna55 g
Drożdże Pinnacle Heritage English Ale5 g
Pektoenzym Browinokoło 0,3 ml
Pożywka SupleMaxwedług przyjętej dawki i etykiety

Objętość składników płynnych wynosi 4 litry. Rozpuszczenie dodatków suchych może jednak nieznacznie zwiększyć końcową objętość mieszaniny.

Każdy składnik pełni tutaj inne zadanie.

JUMBO Lab Creative Pale Ale – słodowy fundament GRAFFA

Wybrałem brzeczkę Creative Pale Ale, ponieważ ma zarówno mocną podstawę słodową, jak i nowoczesny, owocowy profil chmielowy.

Jej parametry przed dodaniem pozostałych składników wynoszą:

  • OG: 1.072
  • IBU: 33
  • EBC: 13
  • Zasyp: 90% słodu pilzneńskiego, 5% dekstrynowego i 5% pszenicznego
  • Chmiele wykorzystane podczas whirlpool: BRU-1 i Citra

Słód pilzneński daje jasną barwę i charakterystyczny fundament piwny.

Słód dekstrynowy wnosi składniki wspierające pełnię, a pszeniczny uzupełnia strukturę i może korzystnie wpływać na właściwości pianotwórcze.

Bardzo ciekawy jest również zestaw chmieli.

BRU-1 bywa kojarzony z ananasem i owocami tropikalnymi, natomiast Citra może wnosić aromaty cytrusowe, limonkowe i owocowe.

W teorii powinny one bardzo dobrze współgrać z jabłkami.

Nie chciałem jednak, aby GRAF zamienił się w kolejne mocno chmielone IPA.

Dlatego już na etapie projektowania uznałem, że dodatkowe chmielenie nie jest konieczne.

Świeży sok jabłkowy – cydrowa część GRAFA

Drugim kluczowym składnikiem jest litr soku z dojrzałych, słodkich jabłek.

To właśnie on wnosi do napoju naturalne kwasy owocowe, charakter jabłek i łatwo fermentowalne cukry.

Słodki sok nie oznacza jednak słodkiego napoju końcowego.

Drożdże wykorzystują większość naturalnych cukrów jabłkowych, pozostawiając znacznie bardziej wytrawny smak, niż moglibyśmy oczekiwać na podstawie degustacji samego soku.

Dlatego tak istotne staje się zachowanie właściwego balansu między owocową kwasowością, słodem, goryczką i pełnią.

Sok przed dodaniem do nastawu został uwzględniony w planie odpowiedniego przygotowania mikrobiologicznego. Świeżo tłoczony sok może bowiem zawierać naturalną mikroflorę, której nie chcemy pozostawiać bez kontroli podczas fermentacji wybranym szczepem drożdży.

Dlaczego dodałem 175 g bardzo jasnego DME?

Suchy ekstrakt słodowy pozwala podnieść OG bez zwiększania udziału soku jabłkowego.

To ważne, ponieważ naszym celem nie był lekki, wytrawny cydr.

Chciałem zachować zdecydowanie piwny fundament, ale jednocześnie uzyskać wyraźną obecność jabłek.

DME dostarcza dodatkowego ekstraktu słodowego, z którego znaczna część może zostać przekształcona w alkohol.

W przeciwieństwie do zwykłego cukru nie jest więc wyłącznie sposobem zwiększania mocy. Wnosi również własne składniki słodowe i wpływa na charakter całej kompozycji.

Maltodekstryna – dlaczego zastosowałem 55 g?

To składnik, który miał szczególnie ważne zadanie.

Wiedziałem, że sok jabłkowy po fermentacji może pozostawić napój bardzo wytrawny, dlatego chciałem już na początku zadbać o odpowiednią strukturę.

Dodałem 55 g maltodekstryny.

Maltodekstryna zwiększa zawartość rozpuszczonego ekstraktu, ale w znacznym stopniu nie jest wykorzystywana przez typowe drożdże piwowarskie.

Może więc zwiększać gęstość końcową oraz wspierać odczuwalną pełnię napoju.

Nie należy jednak mylić tego efektu z wyraźnym dosładzaniem.

Maltodekstryna nie zastępuje cukru czy ksylitolu, a samo jej zastosowanie nie gwarantuje uzyskania aksamitnego, treściwego napoju.

Jak przekonaliśmy się podczas degustacji, nawet stosunkowo duży dodatek maltodekstryny nie zawsze zapewnia taki poziom ciała, jakiego oczekujemy.


Pektoenzym – jak ograniczamy zmętnienie jabłkowe?

Do nastawu zdecydowałem się dodać również płynny pektoenzym Browin.

Jego głównym zadaniem jest rozkład pektyn naturalnie występujących w jabłkach.

Pektyny mogą powodować trwałe zmętnienie soków oraz napojów owocowych. Dlatego samo schłodzenie nie zawsze wystarcza do ich wyklarowania.

Pektoenzym może ułatwić oddzielanie części zawiesiny i ograniczyć zmętnienie pektynowe.

Nie oznacza to jednak, że gotowy GRAF stanie się całkowicie przejrzysty.

Brzeczka piwna zawiera również białka, polifenole i inne związki wpływające na klarowność.

Pektoenzym dodajemy dopiero po schłodzeniu składników, ponieważ wysoka temperatura mogłaby ograniczyć jego aktywność.

W naszym eksperymencie przyjęliśmy orientacyjną ilość około 0,3 ml preparatu, uwzględniając litr soku jabłkowego. Dawkowanie takiego preparatu powinno być zawsze weryfikowane z instrukcją konkretnego produktu.

Jakie drożdże wybrać do GRAFFA?

To jedno z najciekawszych pytań podczas projektowania hybrydy piwa i cydru.

Można wykorzystać drożdże piwowarskie, cydrowe, a nawet niektóre szczepy wykorzystywane do fermentacji miodów i win.

Każda decyzja wpłynie na aromat, poziom odfermentowania i końcowy balans smakowy.

Rozważałem kilka możliwości.

Drożdże Kveik mogłyby nadać napojowi bardzo interesujący profil owocowy i umożliwić fermentację w wyższych temperaturach.

Szczepy wykorzystywane do mocnych win i miodów pitnych byłyby natomiast ciekawym rozwiązaniem, gdyby głównym celem było bardzo wysokie odfermentowanie.

Mnie zależało jednak na zachowaniu słodowego charakteru i pełniejszej interpretacji Grafa.

Dlatego ostatecznie wybrałem Pinnacle Heritage English Ale.

Pinnacle Heritage English Ale – 5 g na nastaw

To drożdże górnej fermentacji, cenione za zdolność tworzenia klasycznego profilu ale.

Według karty technicznej charakteryzują się odfermentowaniem pozornym około 72–78%, bardzo wysoką flokulacją i tolerancją alkoholu w granicach 9–11% ABV.

Mogą wnosić delikatną estrowość, która powinna dobrze współgrać zarówno z jabłkami, jak i jasną brzeczką Pale Ale.

Przy naszej wysokiej gęstości początkowej zastosowałem 5 g drożdży.

To istotna ilość, ponieważ mocny nastaw od początku stawia drożdżom większe wymagania.

Liczy się jednak nie tylko dawka drożdży. Duże znaczenie mają również ich kondycja, odpowiednie przygotowanie, natlenienie początkowe i dostępność składników odżywczych.

Z tego powodu uwzględniłem również dodatek pożywki SupleMax.


Jakie OG powinno mieć mocne piwo jabłkowe GRAF?

Na etapie projektowania receptury zakładałem początkową gęstość w okolicach 1.085–1.090.

W obliczeniach uwzględniłem 3 litry FWK o OG 1.072, litr soku jabłkowego, 175 g DME oraz 55 g maltodekstryny.

Ważne jest przy tym rozróżnienie dwóch pojęć.

OG określa gęstość początkową całej mieszanki, uwzględniając rozpuszczone składniki.

Potencjalna zawartość alkoholu zależy natomiast przede wszystkim od tej części ekstraktu, którą drożdże rzeczywiście przefermentują.

Maltodekstryna podnosi OG, ale nie oznacza proporcjonalnego zwiększenia ilości alkoholu.

Dlatego teoretyczne obliczenia trzeba zawsze skonfrontować z rzeczywistym pomiarem.

I tutaj pojawiła się pierwsza niespodzianka.

RAPT Pill pokazał OG 1.0965!

Po rozpoczęciu fermentacji elektroniczny hydrometr RAPT Pill wskazał początkowe OG na poziomie 1.0965.

To wyraźnie więcej niż zakładaliśmy podczas projektowania receptury.

Warto jednak zachować ostrożność przy interpretacji tego wyniku.

RAPT Pill określa SG na podstawie swojego położenia w cieczy. Pomiar może różnić się od wskazań tradycyjnego spławika, dlatego przy obliczaniu alkoholu najlepiej wykorzystywać porównywalne pomiary początkowe i końcowe.

Nie zmienia to faktu, że przygotowaliśmy bardzo mocny nastaw, znacznie przekraczający parametry typowego lekkiego piwa jabłkowego.


Fermentacja GRAFA w iGulu – temperatura, ciśnienie i Master Mode

W pierwotnym planie rozważałem fermentację przy niewielkim dodatnim ciśnieniu.

Ostatecznie zdecydowałem się jednak na fermentację główną bez budowania ciśnienia.

To świadomy wybór.

Zależało mi na zapewnieniu drożdżom możliwie swobodnych warunków pracy oraz zachowaniu możliwości późniejszej naturalnej refermentacji w drugim kegu.

Nie chciałem wcześniej nadmiernie nasycać napoju dwutlenkiem węgla.

Dlaczego podniosłem temperaturę?

Początkowo rozważaliśmy temperatury od 19 do 22°C.

Podczas fermentacji zdecydowałem się jednak przejść do wyższych wartości, kończąc proces w temperaturze 24°C.

Przy tak mocnym nastawie rosnące stężenie alkoholu może stopniowo ograniczać aktywność drożdży.

Podniesienie temperatury w późnej fazie miało pomóc im wykorzystać pozostałe cukry.

Nie należy jednak traktować 24°C jako uniwersalnej temperatury dla wszystkich drożdży English Ale. Starsza karta techniczna Pinnacle Heritage English Ale podaje zakres 18–22°C, dlatego wyższe ustawienie traktowałem jako świadomie wybraną korektę w tym konkretnym eksperymencie.

iGulu pozwoliło mi kontrolować temperaturę na kolejnych etapach, a RAPT Pill umożliwiał obserwowanie rzeczywistego przebiegu fermentacji.


RAPT Pill – monitorowanie fermentacji piwa z sokiem jabłkowym

Jedną z największych zalet naszego eksperymentu była możliwość bieżącego śledzenia zmian gęstości.

RAPT Pill to elektroniczny hydrometr, który wykorzystuje zmianę swojego kąta nachylenia w cieczy do szacowania SG.

Urządzenie mierzy również temperaturę.

Dzięki temu mogłem obserwować, jak szybko drożdże wykorzystują cukry, kiedy fermentacja przyspiesza i w którym momencie zaczyna wyraźnie zwalniać.

W przypadku GRAFFA jest to szczególnie interesujące.

Brzeczka słodowa i sok jabłkowy zawierają cukry o innym składzie, a duży udział cukrów prostych może prowadzić do stosunkowo głębokiego odfermentowania.

Jak wyglądał przebieg fermentacji?

Na początku RAPT Pill pokazał OG 1.0965.

W kolejnych dniach krzywa gęstości systematycznie opadała.

9 listopada odczyt wynosił już około 1.0368.

Wykres wyraźnie się wypłaszczał, ale fermentacja nadal postępowała.

Co ciekawe, pierwsza degustacja była bardzo obiecująca.

Napój okazał się przyjemny, mocno wytrawny i zaskakująco łagodny pod względem odczuwalnego alkoholu.

Już wtedy stało się jasne, że nasz GRAF może osiągnąć bardzo interesujący rezultat.

SG 1.020 – kolejny ważny pomiar

12 listopada wykonałem kontrolny pomiar tradycyjnym spławikiem.

Wynik wyniósł SG 1.020.

To znacznie mniej, niż można by oczekiwać po samym spojrzeniu na początkową recepturę, w której zastosowaliśmy zarówno słód dekstrynowy, jak i 55 g maltodekstryny.

Jeżeli początkowe OG 1.0965 z RAPT Pill było prawidłowe, a SG 1.020 ze spławika odpowiada rzeczywistemu końcowemu poziomowi ekstraktu, szacunkowa zawartość alkoholu mogłaby sięgać około 10% ABV.

Ponieważ jednak pochodzą one z dwóch różnych urządzeń pomiarowych, traktuję ten wynik jako orientacyjny.

Tak czy inaczej, nasz GRAF okazał się napojem o zdecydowanie dużej mocy.

I co najciekawsze, podczas degustacji alkohol pozostawał niemal całkowicie ukryty.


Pierwsza degustacja GRAFA – zaskakujący smak i ukryty alkohol

To właśnie degustacja dała mi najwięcej do myślenia.

Przy tak mocnym napoju spodziewałem się wyraźnego alkoholowego charakteru.

Tymczasem aromat okazał się bardzo przyjemny, czysty, bez dominującej nuty.

W tle pojawiła się delikatna słodowość, połączona ze skojarzeniem pieczonego jabłka.

Alkohol? Praktycznie niewyczuwalny w aromacie i początkowym smaku.

Dopiero po dwóch próbkach zaczynało być jasne, że mamy do czynienia z napojem o niemałej mocy.

W odbiorze GRAF był przyjemnie ciepły, dość wytrawny, ale bez agresywnej kwasowości.

Na drugim planie, szczególnie w finiszu, pojawiała się lekka goryczka.

Brakowało mi jednak jednej rzeczy.

Ciała.

Dlaczego GRAF okazał się zbyt lekki pomimo maltodekstryny?

To chyba najciekawszy wniosek z pierwszej fermentacji.

Mieliśmy przecież brzeczkę Pale Ale, dodatek DME, słód dekstrynowy i 55 g maltodekstryny.

A mimo to pojawiło się wrażenie wodnistości i pewnej pustki w środkowej części smaku.

Jak to możliwe?

Przede wszystkim trzeba pamiętać, że gęstość końcowa nie jest bezpośrednią miarą odczuwalnej pełni.

Na teksturę wpływają różne składniki napoju, jego kwasowość, zawartość alkoholu, resztkowy ekstrakt oraz stopień nagazowania.

Sok jabłkowy wniósł łatwo fermentowalne cukry, które w znacznej części zostały wykorzystane.

Maltodekstryna pozostała w napoju, ale nie zapewniła tak wyraźnego efektu, jakiego oczekiwałem.

Do tego dochodzi jeszcze jeden czynnik: degustacja odbywała się przed naturalnym nagazowaniem.

Nienagazowany GRAF nie prezentuje się tak samo jak napój po refermentacji, schłodzeniu i kilku dniach dojrzewania.

Nie oznacza to jednak, że należy ignorować wrażenie pustki.

To właśnie ono skłoniło mnie do wprowadzenia niewielkiej korekty receptury.


Jak poprawić pełnię i słodycz mocnego GRAFFA?

Po degustacji uznałem, że nie potrzebujemy kolejnych intensywnych aromatów.

Nie chcę również dodawać dużej ilości chmielu ani zmieniać całego profilu smakowego.

Zależy mi przede wszystkim na delikatnym zaokrągleniu wytrawności i poprawieniu tekstury.

Dlatego zdecydowałem się rozważyć dwa dodatki: ksylitol i niewielką porcję dodatkowej maltodekstryny.

Ksylitol – delikatne dosłodzenie bez ponownego zwiększania alkoholu

Ksylitol może być przydatny do korekty słodyczy, ponieważ typowe drożdże piwowarskie nie wykorzystują go w istotnym stopniu podczas fermentacji.

W przeciwieństwie do zwykłego cukru nie jest więc dodatkiem, którego głównym efektem będzie dalsze zwiększanie zawartości alkoholu i ciśnienia.

Przyjąłem ostrożny punkt wyjścia wynoszący około 3 g ksylitolu na litr gotowego Grafa.

Nie chcę uzyskać słodkiego napoju deserowego.

Zależy mi jedynie na osłabieniu wrażenia pustki oraz lepszym połączeniu słodu, jabłka i delikatnej goryczki.

Ksylitol jest bardzo toksyczny dla psów, dlatego wymaga szczególnie ostrożnego przechowywania i użytkowania w domu, w którym przebywają zwierzęta.

Dodatkowa maltodekstryna – kolejna próba poprawy tekstury

Drugim pomysłem jest dodatkowe 5 g maltodekstryny na litr napoju.

Dla porcji 3,5 litra oznacza to około 17,5 g.

To ostrożna korekta, a nie próba stworzenia ciężkiego, syropowatego piwa.

Warto jednak podkreślić, że kolejne gramy maltodekstryny nie zawsze prowadzą do proporcjonalnego wzrostu odczuwalnej pełni.

Dlatego tę ilość należy traktować jako punkt wyjścia do degustacji i dalszych obserwacji.

Wanilia – subtelny akcent pieczonego jabłka

Pozostaje jeszcze wanilia.

To składnik, który może bardzo ciekawie podkreślić naturalnie pojawiającą się w naszym Grafie nutę pieczonego jabłka.

Nie chcę jednak, aby napój przypominał słodką szarlotkę.

Naturalny ekstrakt waniliowy powinien być wyczuwalny co najwyżej w tle, a jego dawkę najlepiej ustalić na małej próbce przed dodaniem do całego kega.

Wanilia może zwiększać subiektywne wrażenie słodyczy i zaokrąglenia, ale nie zastępuje właściwej korekty struktury napoju.


Transfer GRAFA do drugiego kega – dlaczego bez cold crash?

Po zakończeniu fermentacji głównej postanowiłem przelać GRAFA znad osadu do drugiego, czystego kega.

Początkowo rozważałem krótki cold crash jeszcze przed transferem.

Ostatecznie zrezygnowałem jednak z tego etapu.

Powód jest prosty.

Chcę przeprowadzić naturalną refermentację, wykorzystując drożdże obecne w napoju.

Pinnacle Heritage English Ale charakteryzują się bardzo wysoką flokulacją, czyli tendencją do szybkiego opadania.

Dodatkowe schłodzenie przed transferem mogłoby jeszcze bardziej ograniczyć liczbę komórek pozostających w zawiesinie.

A przy wysokiej zawartości alkoholu każda kolejna fermentacja staje się dla drożdży większym wyzwaniem.

Dlatego zdecydowałem się na spokojny transfer grawitacyjny przy użyciu zdezynfekowanej rurki.

Wylot rurki należy utrzymywać możliwie nisko, aby ograniczyć chlapanie i napowietrzanie gotowego napoju.

Drugi keg musi być wcześniej dokładnie umyty i zdezynfekowany, a kontakt Grafa z tlenem ograniczony do minimum.


Naturalna refermentacja GRAFFA – jak uzyskać umiarkowane nagazowanie?

Po transferze chcę uzyskać delikatne, naturalne nasycenie dwutlenkiem węgla.

Nie zależy mi na bardzo mocno musującym napoju.

Gunslinger’s Reserve powinien zachować spokojny, pełniejszy charakter, z wystarczającą ilością CO₂, aby ożywić smak i poprawić odbiór aromatu.

W naszym przypadku fermentacja główna odbywała się bez ciśnienia, w końcowej temperaturze około 24°C.

Dlatego podczas planowania refermentacji trzeba uwzględnić ilość dwutlenku węgla pozostałego w napoju po fermentacji, rzeczywistą objętość po transferze i docelowe nagazowanie.

Dla około 3,5 litra Grafa rozważaliśmy 15 g białego cukru.

Jest to jednak dawka przykładowa, którą należy potwierdzić kalkulacją dla rzeczywistych warunków i zastosowanego kega.

Zwykły cukier ma tutaj inne zadanie niż ksylitol.

Ksylitol służy do korekty smaku.

Cukier do refermentacji ma zostać wykorzystany przez drożdże, które wytworzą dodatkowy CO₂.

Podczas całego procesu trzeba kontrolować ciśnienie i przestrzegać dopuszczalnych parametrów zbiornika.

Czy refermentacja zakończy się po 2–3 dniach?

Nie musi.

Przy wysokiej zawartości alkoholu i po przelaniu napoju znad osadu drożdże mogą pracować wyraźnie wolniej niż podczas fermentacji głównej.

Dlatego zakładam, że rzeczywisty czas refermentacji może wynieść kilka dni, a nawet ponad tydzień.

Nie chciałbym rozpoczynać cold crash tylko dlatego, że upłynęły trzy dni.

Najważniejsze będzie potwierdzenie zakończenia procesu, przede wszystkim poprzez kontrolę ciśnienia i jego stabilizacji w odpowiednich warunkach.

Dopiero wtedy przyjdzie czas na ostateczne schłodzenie i degustację.


Czy do GRAFFA warto dodać chmiel Mosaic?

Podczas projektowania receptury rozważałem również zastosowanie ekstraktu chmielowego Mosaic.

To bardzo interesująca odmiana, kojarzona z nutami owoców tropikalnych, cytrusów, jagód i niekiedy żywicy.

W połączeniu z BRU-1, Citrą i sokiem jabłkowym mogłaby stworzyć bardzo nowoczesny, intensywnie owocowy charakter.

Jednak po pierwszych degustacjach postanowiłem nie rozwijać tego kierunku.

Nasz GRAF ma już przyjemny aromat i delikatną goryczkę.

Nie potrzebujemy więcej chmielowej intensywności.

Brakującym elementem jest raczej balans słodyczy i pełni.

Dodanie Mosaic mogłoby przesunąć napój w stronę chmielowej hybrydy IPA i cydru, co jest ciekawą koncepcją, ale niekoniecznie pasuje do pierwszej wersji Gunslinger’s Reserve.

Być może kiedyś przygotujemy osobny GRAFF – Mosaic Edition.

Na razie pozostajemy przy słodzie, jabłkach i subtelnym akcencie waniliowym.


Cold crash po refermentacji – klarowanie i dojrzewanie

Dopiero po zakończeniu naturalnej refermentacji planuję obniżyć temperaturę napoju do około 2–3°C.

W takich warunkach pozostawię go przez kilka dni.

Celem będzie uspokojenie napoju, osadzenie części drożdży i poprawa klarowności.

Nie oczekuję jednak idealnej przejrzystości.

GRAF zawiera zarówno składniki pochodzące z jabłek, jak i brzeczki piwnej, dlatego pewne zmętnienie nie musi być wadą.

Po zakończeniu schładzania przejdziemy do serwowania.

Pierwszą degustację chciałbym przeprowadzić w temperaturze około 6°C, a kolejną przy 8°C.

To pozwoli sprawdzić, jak zmienia się odbiór jabłek, słodu, goryczki i alkoholu wraz z temperaturą.

Przy tak mocnym napoju zbyt niska temperatura mogłaby stłumić część interesujących aromatów.

Z drugiej strony umiarkowane schłodzenie może pomóc w uzyskaniu przyjemniejszego, bardziej harmonijnego profilu.


Czy GRAF potrzebuje dodatkowego dojrzewania?

Moim zdaniem zdecydowanie warto to sprawdzić.

Mamy do czynienia z mocnym napojem łączącym ekstrakt słodowy, fermentowany sok jabłkowy i stosunkowo wysoką zawartość alkoholu.

Takie połączenie może zmieniać swój charakter podczas przechowywania.

Część nut alkoholowych może się z czasem lepiej zintegrować, a smak nabrać większej harmonii.

Szczególnie interesuje mnie wpływ delikatnego dosłodzenia i wanilii.

Czy po kilku dniach odnajdziemy w Grafie więcej dojrzałego jabłka?

Czy słodowa baza będzie bardziej wyczuwalna?

Czy niewielka goryczka w finiszu stanie się przyjemniejsza?

A może okaże się, że najlepiej smakuje stosunkowo świeży?

Odpowiedzi poznamy dopiero podczas kolejnych degustacji.


GRAF, GRAFF, piwo jabłkowe czy cydr z dodatkiem słodu?

Jedno z najbardziej interesujących pytań dotyczy tego, jak właściwie klasyfikować nasz napój.

Czy jest to piwo z sokiem jabłkowym?

Czy można nazwać go cydrem z dodatkiem brzeczki?

A może najlepiej pozostać przy określeniu hybryda piwa i cydru?

Moim zdaniem ostatnia nazwa najtrafniej opisuje charakter GRAFFA.

Nie przygotowujemy przecież klasycznego cydru.

Nie jest to również typowe Pale Ale.

Łączymy dwa rodzaje surowców i wykorzystujemy ich wspólną fermentację, budując napój, którego smak nie mieści się łatwo w jednej tradycyjnej kategorii.

W naszym przypadku udział brzeczki jest szczególnie wysoki.

To sprawia, że Gunslinger’s Reserve pozostaje raczej mocnym piwem jabłkowym niż cydrem z niewielkim dodatkiem słodu.

I właśnie taki efekt chciałem osiągnąć.


Dlaczego iGulu tak dobrze sprawdza się przy takich eksperymentach?

Przygotowując GRAFA, po raz kolejny przekonuję się, że największą zaletą iGulu nie jest samo uproszczenie fermentacji.

Dla mnie znacznie ważniejsza jest swoboda eksperymentowania.

Nie muszę ograniczać się do gotowych zestawów składników ani jednego rodzaju napojów.

Mogę nastawić klasyczne piwo, cydr, miód pitny, napój imbirowy czy tak nietypowy projekt jak GRAFF.

Mogę wybrać własne drożdże, ustawić temperatury i obserwować, jak zmiana jednego parametru wpływa na przebieg fermentacji.

W tym projekcie szczególnie przydatny okazał się Master Mode oraz możliwość monitorowania zmian gęstości z wykorzystaniem RAPT Pill.

iGulu odpowiadało za kontrolę temperatury, natomiast RAPT Pill dostarczał informacji o rzeczywistej dynamice fermentacji.

Dzięki temu mogłem świadomie korygować nastawy, zamiast kierować się wyłącznie liczbą dni od zadania drożdży.

Równie ciekawym etapem jest późniejszy transfer do drugiego kega i naturalna refermentacja.

To pokazuje, że iGulu może służyć nie tylko do przygotowywania napojów według gotowych receptur, ale również do testowania własnych pomysłów.

Oczywiście każdy eksperyment musi uwzględniać dopuszczalne objętości, ciśnienia oraz wymagania bezpieczeństwa konkretnego zbiornika.

Swoboda fermentacji nie oznacza dowolności w zakresie parametrów technicznych urządzenia.


GRAF – Gunslinger’s Reserve. Czy udało się odtworzyć napój Stephena Kinga?

To pytanie, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi.

Nie wiemy przecież, jak dokładnie smakował Graf w świecie Rolanda Deschaina.

Stephen King stworzył literacki napój, który zapadł w pamięć czytelnikom na tyle mocno, że stał się inspiracją do rzeczywistych eksperymentów.

Nie pozostawił jednak technologicznej receptury.

Nie wiemy, jaki był jego ekstrakt początkowy, zawartość alkoholu, poziom goryczki czy proporcja jabłek do słodu.

Możemy więc jedynie tworzyć własne interpretacje.

I właśnie to jest dla mnie najciekawsze.

Ktoś wymyślił napój na potrzeby powieści.

Ktoś inny zaczął zastanawiać się, jak mógłby smakować.

Później pojawiły się receptury, dyskusje piwowarów i kolejne wersje GRAFFA.

A teraz my przygotowaliśmy własnego GRAFA, wykorzystując brzeczkę Creative Pale Ale, świeży sok jabłkowy, drożdże Pinnacle Heritage English Ale i możliwości iGulu.

Pierwsze wyniki okazały się bardzo interesujące.

Fermentacja przebiegła intensywnie.

Gęstość spadła do SG 1.020.

Alkohol pozostał zaskakująco dobrze ukryty.

W aromacie pojawiły się delikatne nuty słodowe i skojarzenie pieczonego jabłka.

Jednocześnie degustacja pokazała, że napój potrzebuje jeszcze nieco więcej pełni i słodyczy.

Dlatego zdecydowałem się dopracować jego charakter, zanim przejdziemy do ostatecznej degustacji po refermentacji i schłodzeniu.

Czy po tych korektach otrzymamy dokładnie taki GRAF, jakiego sobie wyobrażałem?

Jeszcze nie wiem.

Ale jedno jest pewne.

To jeden z ciekawszych eksperymentów, jakie przeprowadziliśmy w iGulu.


Najczęstsze pytania o GRAF i GRAFF – piwo z sokiem jabłkowym

Co to jest GRAFF?

GRAFF to hybryda piwa i cydru, najczęściej powstająca ze wspólnej fermentacji brzeczki słodowej i soku jabłkowego. W zależności od proporcji może mieć charakter bardziej piwny albo cydrowy.

Czy GRAF i GRAFF oznaczają to samo?

GRAF jest nazwą napoju opisanego w uniwersum „Mrocznej Wieży” Stephena Kinga. GRAFF to alternatywna pisownia spotykana w recepturach i dyskusjach piwowarów domowych.

Jak zrobić piwo z sokiem jabłkowym?

Podstawą jest połączenie przygotowanej brzeczki piwnej z sokiem jabłkowym i zadanie odpowiednich drożdży. Konieczne są kontrola higieny, temperatura fermentacji oraz pomiary OG i FG.

Czy GRAFF jest bardziej podobny do piwa czy cydru?

Zależy to od proporcji. Im więcej soku jabłkowego, tym zwykle bardziej cydrowy charakter. Większy udział brzeczki słodowej pozwala uzyskać mocniejszy, bardziej piwny profil.

Jakie drożdże wybrać do GRAFFA?

Można stosować różne drożdże piwowarskie. W naszym eksperymencie wykorzystaliśmy Pinnacle Heritage English Ale, ponieważ zależało nam na słodowym charakterze i delikatnych aromatach estrowych.

Ile alkoholu ma GRAFF?

Nie istnieje jedna określona wartość. Zawartość alkoholu zależy od receptury i stopnia odfermentowania. Nasz Gunslinger’s Reserve zaprojektowaliśmy jako mocny napój o początkowo zakładanej zawartości 8–9% ABV, choć późniejsze odczyty sugerują możliwość osiągnięcia wyższej mocy.

Czy do GRAFFA dodaje się chmiel?

Można, ale nie jest to konieczne. Nasz GRAF wykorzystuje brzeczkę z chmielami BRU-1 i Citra. Dodatkowy Mosaic pozostawiliśmy jako pomysł na kolejny eksperyment.

Czy GRAFFA można naturalnie nagazować?

Tak. Po potwierdzeniu zakończenia fermentacji głównej można przeprowadzić kontrolowaną refermentację z odpowiednio obliczoną dawką cukru, wykorzystując zbiornik przeznaczony do pracy pod ciśnieniem.


🍺🍎 GRAF – historia, która zaczęła się w książce, a kończy w kieliszku!

GRAF – Gunslinger’s Reserve to coś więcej niż kolejny nastaw.

To połączenie literatury, wyobraźni i nowoczesnej fermentacji.

Z jednej strony mamy tajemniczy napój ze świata „Mrocznej Wieży” Stephena Kinga.

Z drugiej rzeczywiste składniki, pomiary, drożdże, zmieniającą się gęstość i smak, którego nie sposób przewidzieć wyłącznie na podstawie receptury.

Najbardziej podoba mi się właśnie ten moment, kiedy teoria spotyka się z praktyką.

Możemy wszystko zaplanować, ale dopiero pierwsza degustacja pokazuje, co naprawdę stworzyliśmy.

Nasz GRAF już udowodnił, że potrafi zaskakiwać.

Teraz pozostaje dopracowanie jego charakteru, zakończenie refermentacji i ostateczna degustacja.

A może rzeczywiście okaże się równie zdradliwie mocny jak ten, przed którym Roland ostrzegał Jake’a? 😈

Zapraszamy do śledzenia kolejnych etapów eksperymentu na kanale YouTube iGulu Polska oraz do naszego showroomu w Nadarzynie.

Możecie zobaczyć, jak przygotowujemy własne receptury, porozmawiać o fermentacji, poznać urządzenia iGulu i przekonać się, ile ciekawych napojów można przygotować na własnym blacie.

🍺 iGulu Polska – fermentuj, eksperymentuj, odkrywaj nowe smaki!


Źródła i inspiracje

GRAF – Gunslinger’s Reserve jest autorską interpretacją eksperymentalną iGulu Polska, inspirowaną fikcyjnym napojem z uniwersum „Mrocznej Wieży” Stephena Kinga. Nie jest to oficjalna receptura autora ani produkt związany z właścicielami praw do cyklu. Wartości ABV oszacowane na podstawie pomiarów różnymi urządzeniami wymagają weryfikacji. Refermentację należy prowadzić wyłącznie w odpowiednich zbiornikach z działającym zabezpieczeniem ciśnieniowym.


Ważna uwaga technologiczna

Proces fermentacji jest procesem biologicznym, a jego przebieg i finalny efekt zależą przede wszystkim od aktywności i kondycji drożdży. Z tego względu czas fermentacji, stopień odfermentowania oraz profil sensoryczny gotowego piwa mogą w naturalny sposób różnić się od założeń receptury. Jest to normalne i pożądane zjawisko w fermentacji – nawet przy identycznych nastawach technicznych. Dodatkowo kluczowe jest systematyczne zapisywanie parametrów nastawu. Notuj datę, użyte surowce i ich ilości, gęstość początkową i końcową (SG), temperatury, czasy etapów, ciśnienie (jeśli dotyczy), szczep drożdży, korekty pH oraz wszystkie dodatki i moment ich dodania. To jedyny sposób, aby później wiernie odtworzyć ten sam napój lub świadomie go zmodyfikować. Bez notatek po czasie nie wiadomo, co dokładnie zostało zrobione — i zamiast rozwijać recepturę, zaczyna się od zera.

Zostaw komentarz

Wybierz pola do wyświetlenia. Inne będą ukryte. Przeciągnij i upuść, aby zmienić kolejność.
  • Obraz
  • ABV (procentowa zawartość alkoholu)
  • IBU (międzynarodowe jednostki goryczki)
  • OG (gęstość początkowa)
  • SRM (standardowa metoda referencyjna)
  • Waga
  • Cena
  • Stan magazynowy
  • Dodaj do koszyka
Kliknij na zewnątrz, aby ukryć pasek porównawczy
Porównaj